Civil Consciousness - Ասիայի և Աֆրիկայի ապագաղութացումը 1945-1960
  • :
  • :


Ասիայի և Աֆրիկայի ապագաղութացումը 1945-1960

1945-1960 թթ. Ասիայի և Աֆրիկայի 3 տասնյակ նոր պետություններ հասան ինքնավարության, կամ ուղղակի անկախացան իրենց Եվրոպական գաղութային տիրակալներից:

Որոշ վայրերում դա տեղի ունեցավ խաղաղ ճանապարհով, իսկ շատ այլ վայրերում անկախությունը ձեռք բերվեց միայն երկարատև հեղափոխոխական գործողությունների ճանապարհով: Մի քանի նորանկախ պետություններ անմիջապես ձեռք բերեցին կայուն կառավարություններ, մյուսները տասնամյակներ կառավարվում էին բռնապետերի կամ ռազմական իշխանությունների կողմից: Որոշ Եվրոպական կառավարություններ իրենց նախկին գաղութների հետ նոր հարաբերություններ հաստատեցին, որոշները պարզապես դեմ գնացին ապագաղութացմանը: Ապագաղութացման գործընթացը համընկավ Խորհրդային Միության և ԱՄՆ-ի նոր Սառը պատերազմի և ԱՄՆ-ի վաղաժամ զարգացման հետ: Ապագաղութացման վրա հաճախ ազդեցություն էին թողնում գերտերությունների մրցակցությունը, որը նաև զգալի փոփոխություններ առաջացրեց միջազգային հարաբերությունների տրամաբանության մեջ:

Այդքան նոր պետությունների ստեղծումը, որը լուրջ ռազմավարական տարածք էր զբաղեցնում և ուներ բնական ռեսուրսների մեծ պաշար, հանգեցրեց ԱՄՆ-ի ազգության կազմի փոփոխմանը և աշխարհի բոլոր տարծշրջաններում քաղաքական բարդություններ առաջացրեց: 19-րդ դարի կեսերին Եվրոպական գերտերությունները  գաղութացրին Աֆրիկայի և Հարավային Ասիայի մեծ մասը:

Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ընթացքում, Ճապոնիան, ինքնին ունենալով նշանակալի կայսերական իշխանություն, Եվրոպական ուժերը դուրս մղեց Ասիայից: Այնուհետև, 1945-ին, տեղական ազգայնական շարժումները նախկին Ասիական գաղութներում քարոզչություններ էին անում անկախության համար' բացարձակ միտում չունենալով վերադառնալ Եվրոպական գաղութային օրենքներին: Այս անկախության շարժումները հաճախ օգնության համար դիմում էին ԱՄՆ-ին, մինչդեռ ԱՄՆ-ն ընդհանուր առմամբ պաշտպանում էր ազգային ինքնորոշման հայեցակարգը:

Սառը պատերազմը ծառայեց միայն ԱՄՆ-ի արտաքին դիրքերի խճճմանը, քանի որ ԱՄՆ-ի աջակցությունը ապագաղութացման մեջ միտված էր միայն Խորհրդային Միության հետ ունեցած մրցույթում հաղթելուն:

ՆԱՏՕ-ի մի քանի դաշնակիցներ պնդում էին որ իրենց գաղութային ունեցվածքը ապահովում էր իրենց տնտեսական և ռազմական հզորությունը: ԱՄՆ-ի Եվրոական դաշնակիցներից գրեթե բոլորը հավատում էին, որ Երկրորդ Համաշխարհային պատերազմի ավարտը վերջապես կապահովի իրենց կայունությունը բոլոր բնագավառներում: ԱՄՆ-ն անկախություն տվեց Ֆիլիպիններին 1946-ին:

Այնուամնեայնիվ, քանի որ Խորհրդային Միության հետ Սառը պատերազմը գերիշխող տեղ զբաղեցրեց ԱՄՆ-ի արտաքին քաղաքականության մեջ 1940-1950 ականներին, Նոր նահանգներում Խորհրային միության աջակցությամբ նոր կոմունիստներ կարող էին իշխանության գալ: Որն էլ կարող էր իշխանությունների միջազգային հավասարակշությունը տեղաշարժել հօգուտ Խորհրդային Միության: Իրադարձություններ, ինչպիսիք են Ինդոնեզիայի պայքարը Նիդերլանդներից անկախանալու համար 1945-50, Վիետնամական պատերազմը Ֆրանսիայի դեմ 1945-54, ծառայեցին նմանատիպ մտավախությունների ամրապնդմանը, անգամ եթե նոր կառավարությունները ուղղակիորեն ցույց չէին տալիս իրենց կապը Խորհրդային Միության հետ: Այսպիսով ԱՄՆ-ն օգտագործում էր օգնության փաթեթներ, տեխնիկական աջակցություն, երբեմն անգամ ռազմական միջամտություն, որպեսզի քաջալերի նորանկախ պետություններին: Խորհրդային միությունն էլ իր հերթին էր նմանատիպ մարտավարություն վարում:

Նորանկախ պետությունները, որ առաջացան 1950-60 ականներին, ԱՄՆ-ի շրջանակներում դարձան մեծ գործոն իշխանության հավասարակշռությունը փոխելու համար: 1946 թվականին 35 անդամ նահանգներ կային ԱՄն-ում; Այս նոր անդամ պետությունները շատ քիչ ընդհանրություններ ունեին, որն էլ հանգեցրեց բարդությունների, և նրանք սկսեցին կասկածել ԱՄՆ-ի կառավարման ձևի արդյունավետության վրա:

Նյութը պատրաստեց' Տաթև Արշակյանը


Կայքում տեղադրված հեղինակային հոդվածները և այլ տեղեկատվական հրապարակումները լրատվամիջոցների կողմից օգտագործվելու դեպքում հղումը կայքին պարտադիր է։ Հրապարակման հեղինակի կարծիքը ոչ միշտ կարող է համընկնել խմբագրության կարծիքի հետ։

Դիտումներ`1705
Տեղադրվել է՝16:46:04 19-02-2014